 |
ÇOCUKLAR İLİK NAKLİ BEKLERKEN ÖLÜYOR
İlik nakli tam bir kısır döngü
Türkiye'de her 100 hastadan 99'u uygun doku bulunamaması nedeniyle
ölüyor. İlik nakli tam bir kısır döngü. Çünkü yeterli sayıda gönüllü
verici yok. Gönüllü verici olmak için gereken tetkikler 70 euro.
Gönüllü verici olmayınca nakil merkezleri ameliyat yapamıyor. İki yılda
20 ameliyat yapamayan merkeze çocuklara ilik nakli yapma yetkisi
verilmiyor. Bu yüzden yurtdışından donör bulan için de hastane
bulunamıyor
ŞÜKRAN ÖZÇAKMAK İstanbul
Ölümcül kan ve bağışıklık sistemi hastalığı nedeniyle Türkiye'de
binlerce hasta ölüyor veya ölümü bekliyor, hem de ilik nakliyle
kurtulma şansları olmasına rağmen. Bu üzücü tablonun en önemli
nedenleri ise, Türkiye'de yeterli sayıda gönüllü verici olmaması, olsa
dahi ilik nakli yapılacak yeterli hastanenin bulunmaması...
İstanbul Üniversitesi (İÜ) Tıp Fakültesi Kemik İliği Bankası Tıbbı
Biyoloji Ana Bilim Dalı Başkanlığı kayıtlarına göre, son 4.5 yılda 683
hasta uygun doku bulamadığı için yaşamını yitirdi. Şu an uygun doku
bulmak için bekleyen 986 hasta var. Türkiye'deki iki kemik iliği
bankasından biri olan Ankara Üniversitesi'nde de (AÜ) 120 hasta akraba
dışı uygun doku bekliyor. Uzmanlar, toplam 1106 hastanın uygun doku
bulunmaması halinde yaşamını yitireceğine dikkat çekiyor.
Şansları sadece yüzde 1
Yetkililerin verdiği rakamlara göre, akrabadan uygun doku bulunmaması
halinde Türkiye'de her yüz hastadan ancak birine ilik nakli
yapılabiliyor. Amerika 100 hastadan 84'üne, Almanya da 81'ine nakil
gerçekleştiriyor. Yani her 100 hastadan 99'u Türkiye'de uygun doku
bulunamaması nedeniyle ölüyor. Bu hastaların yüzde 60'ını çocuklar
oluşturuyor.
Üstelik, yurtdışından uygun doku bulunsa bile bu çocukların ilik
naklini yapma yetkisine sahip tek hastane Antalya'daki Akdeniz
Üniversitesi Tıp Fakültesi. Çocuklarda akraba dışı ilik nakli yapma
akreditesine sahip bu hastanenin yıllık kapasitesi 30 - 40. Ancak 100
çocuk nakil için sıra bekliyor.
Çünkü Dünya Kemik İliği Donör Federasyonu, iki yıl boyunca toplam 20
ilik nakli operasyonu gerçekleştirmeyen hastanelere akreditasyon, yani
ilik nakli yapma yetkisi vermiyor. Bu nedenle de Türkiye'deki 9 ilik
nakli ünitesinden yalnızca biri, yurtdışından uygun doku bulunması
halinde çocuklara nakil yapma yetkisine sahip. Yetişkinlere ise diğer
başka merkezler yurtdışından alınan ilikleri nakledebiliyor.
Öncelik acil hastalara
Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Akif Yeşilipek, acil durumdaki
hastalara öncelik verdiklerini söylüyor. Akraba dışı ilik nakli yapan
Türkiye'deki tek merkeziz. Hastalarımızın çoğu kanser ancak aralarında
Akdeniz anemisi, bağışıklık ve kemik iliği yetmezliği olan hastalarımız
da var. Her birinin tek şansı kemik iliği nakli" diyor.
Sorunlar nasıl çözülecek?
Türkiye'de ilik nakli konusunda çok fazla sorun var. Doktor,
hemşire, yatak kapasitesi ve fiziki şartlarda büyük eksiklikler
bulunuyor. Dönör sayısı gelişmiş ülkelerin çok altında. İstanbul Tıp
Fakültesi İlik Nakli Bankası Transplantasyon Koordinatörü Doç. Dr.
Sarper Diler, "Ulusal statüye kavuşmak için 2.5 yıl önce Sağlık
Bakanlığı'na başvurduklarını ancak cevap alamadıklarını belirterek,
"Türkiye'de yeterli verici yok. Donör bulunsa da para bulunamıyor.
Gönüllü vericinin kişi başı tetkik maliyeti 70 euro. İlik bankamızın
kendine ait bütçesi olmadığı için maliyeti karşılayamıyoruz" dedi.Oysa
Sağlık Bakanlığı, Ulusal Kemik İliği Bankası Projesi'ni onaylarsa şu an
15 metrekarelik bir odada hizmet veren merkez kendi binasına taşınacak
ve tüm donanıma sahip olabilecek. En önemlisi de kendisine ait bütçeyi
valilik denetiminde gerekirse bağışlarla sağlayacak. Merkez, ulusal
statüye sahip olmadığı için, ne donör ne de bağış kampanyası
yapabiliyor. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Ana
Bilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Meral Beksac da, "Devletin çözüm
bulması lazım ancak devlet de buna çok büyük bir öncelik tanımıyor.
Sağlık Bakanlığı'nda transplantla ilgili İmmünoloji Üst Kurulu var. Bu
kurul, akraba dışı kemik iliği bankası konusunda İstanbul, kordon kanı
konusunda Ankara Tıp Fakültesi önderliğinde merkez oluşturulması kararı
aldı ancak halen resmiyete dökülmedi. Kemik iliği bankamız hâlâ ulusal
bir statüye sahip değil."
Nasıl verici olunur?
Bulaşıcı hastalık, bağışıklık sistemi hastalıklarına sahip olmayan
ve 18-50 yaş arasında olan her vatandaş 10 ml.lik küçük bir tüp kan
örneği vererek donör olabiliyor. Uyumlu çıkarsa kemik iliği alınıyor.
Herhangi bir operasyon ve dikiş gerektirmeyen kemik iliği alımı sonrası
verici kendini hastaneden hemen ayrılacak kadar iyi hissediyor.
|
Kemik İliği Nakli